Daily Archives 8 lipca 2017

Człowiek i system wartości

Jednym z najistotniejszych cywilizacyjnie programów, jak już wspominaliśmy, jest etyka – w wyrazie praktycznym jako moralność i jako przedmiot naukowej wiedzy i refleksji. Człowiek jako istota posiadająca zawsze jakiś tam system wartości powoduje się nim na co dzień, świadomie, półświado- mie czy nawet nieświadomie i w tym sensie powoduje się nimi każde społeczeństwo, cała ludzkość wreszcie. A z systemów wartości rodzą się wszelkie motywacje działań, zaś motywacje te na szczeblu rozwoju cywilizacyjnego znacznie wykraczają poza grupę „motywacji biologicznych”. Konieczność zaspokajania potrzeb podstawowych, ta sama przecież dla człowieka dzisiaj, co i tysiące lat temu, nie wymaga – jako impulsu sprawczego – uświadomionych systemów wartości ani tak rozumianych motywów. Jednak już sposób ich zaspokajania ujawnia silny związek z obowiązującym w danym czasie systemem wartości. Taki sam związek ujawnia się również w odniesieniu do potrzeb wyższego rzędu niż podstawowe.

Człowiek społeczno-kulturowy: ewolucja pozagenowa cz. II

Naruszanie szczegółowych praw ewolucji może prowadzić do uwstecz- nienia, gdyż w generalnym prawie ewolucji istnieje taka możliwość. Jeśli jednak zwierzęcy gatunek pozbawiony świadomości uwstecznia się w toku ewolucji bądź ginie całkowicie, jest to zjawisko spoza jego woli: wynik swo- istej loterii szans genetyczno-ewoluęyjnych w płaszczyźnie selekcji nakierowanej na rozwój wzwyż. Niektóre gatunki, jak np. mrówki i termity (zwłaszcza), uchroniły się od wymazania z pola życia przez wykorzystanie wszelkich możliwych szans w kierunku skrajnego konserwatyzmu, niemal 100-procentowej samowystarczalności i herm ety ki społeczności w przypadku termitów. A zatem w wiełkim laboratorium natury ich „eksperyment” się „powiódł” (to znaczy – uchronił je od całkowitej zagłady gatunkowej). Ate gdyby podobny los miał spotkać gatunek ludzki obdarzony świadomością, byłby to jedynie dowód głupoty na skalę kosmiczną. Bezrozumne (w porównaniu z ludzkim) gatunki nie są bowiem w stanie naruszać żadnych praw ewolucji.