Dzieje degradacji i zatruć środowiska – dalszy opis

Poważne zmniejszanie się pogłowia wielkich drapieżników i roślinożer- ców eliminowało konkurencję dla pozostałych, a zatem powodowało ich zwiększony rozród. Z kolei zaburzenie tej równowagi musiało w wielu wypadkach powodować zmiany w szacie roślinnej, a więc nakładać się na inne procesy geoklimatyczne. W końcu zaś suma zmian lokalnych dodana do innych mogła pełnić rolę katalizatora tych procesów.

Dużo większe zmiany w środowisku zaczął jednak wprowadzać człowiek od momentu, kiedy przeszedł na osiadły tryb życia, nauczył się uprawy roli i hodowli bydła. Najstarsze ślady hodowli i uprawy roli sięgają 10 tys. lat p.n.e. i znajdują się na Bliskim Wschodzie w rejonie Palestyny i gór Zagros w Iraku. Z Palestyny przez północny Irak hodowla i uprawa roli dociera do Iranu, a przez Tesalię i Grecję do Jugosławii (7-6 tysiąclecie). Potem już w zasięgu gospodarki rolnej i hodowlanej znajdują się Polska i południowe Niemcy.

I wszędzie tam, gdzie dany typ gospodarki stawał się jedyny bądź dominujący, zaszły daleko idące i negatywne zmiany w środowisku: np. najstarsze zwierzęta hodowlane – kozy i owce – mają zwyczaj wyjadania trawy „do czysta”. Gdy liczba tych zwierząt zwiększała się ponad dopuszczalną pojemność pokarmową środowiska, ziemia pozbawiona szaty roślinnej ulegała przyspieszonej erozji, obniżał się poziom wód gruntowych, gleby stepowiały i pustynniały… Obecne krajobrazy Bliskiego Wschodu, Grecji i Italii, są właśnie wynikiem hodowli kóz i owiec.

Wiemy także, że Sahara była niegdyś żyznym stepem: znaleziono na niej obfite ślady osadnictwa. Malowidła skalne odkryte w sercu Sahary mówią nam, że wypasano tam ogromne stada bydła. Ówcześni mieszkańcy Sahary nie byli już więc koczownikami, ale osiadłymi hodowcami bydła, które zresztą wówczas było miernikiem bogactwa, tak jak dziś pieniądz. Spustynnienie Sahary musiało być związane z nadmierną eksploatacją środowiska przez hodowlę. I to zapewne miało wpływ na upadek tamtejszej kultury i ponowną zmianę trybu życia tamtejszych ludzi. Tym można by też tłumaczyć późniejsze parcie ludów pustynnych (libijskich) na Egipt.

Spustynnienie Sahary miało jednak znacznie groźniejsze skutki – tak wielki pustynny obszar oddziaływał na klimat nie tylko Afryki. A że – jak wiemy – Sahara współcześnie „kroczy naprzód”, niosąc wieloletnie susze i klęski głodu krajom Sahelu, ten wpływ na klimat może się pogłębiać. Zaś dla ludzi tego rejonu jest to klasyczny przykład „płacenia za grzechy swych przodków”.

Innymi przykładami antropogenicznych pustyni mogą być Chorezm w Azji Środkowej i Mohendżodoro w dzisiejszym Pakistanie. W miejscu, gdzie jeszcze 2400 – 1800 lat p.n.e. ziemie były niezwykle żyzne, rozpościera się pustynia. Inny przykład: pierwotnie bagniste tereny Eufratu i Tygrysu człowiek zamienił – za pomocą genialnych irygacji – w legendarny Eden. Gdy irygacji zaprzestał (z powodu wojen), wkroczyła na ten teren pustynia.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>