Klimat

Utrwalony i typowy na danym terenie stan zjawisk atmosferycznych nazywamy klimatem, zaś ich stan zmienny, chwilowy, pogodą. Określonym klimatom odpowiadają więc określone typy pogód. Różne istniejące definicje i klasyfikacje klimatów przez długi czas nie spełniały warunków precyzji i nie wyczerpywały zakresu podziału, aż ostatecznie przyjęto zasadę operowania pojęciem „typów klimatyczno-krajobrazowych”, jako że z czasem każdy klimat utrwala się w krajobrazie danego obszaru (jego rzeźbie, szacie roślinnej itp.). Od rodzaju klimatu zależy bowiem bezpośrednio rozmieszczenie gatunków roślin i zwierząt na kuli ziemskiej – i to zarówno lądowych, jak i wodnych. Wszelkie zmiany klimatu w skali globalnej (a takie zachodziły nieraz w historii Ziemi) pociągały za sobą wielkie katastrofy ekologiczne, przyczyniające się do wymierania całych gatunków oraz do zmian zasięgu występowania innych. Stwarzały też szanse rozwoju gatunkom nie odgrywającym przedtem ważniejszej roli w ewolucji. Na przykład konieczne procesy adaptacji organizmów do trudnych przyrodniczo warunków wyostrzały sytuacje ewolucyjnej „walki o byt” – w sensie konkurencji gatunków. W skrajnie niedogodnych warunkach klimatycznych powstały więc gatunki roślin i zwierząt o niezwykłych zdolnościach przystosowawczych. Dzisiaj gatunki te są przedmiotem wnikliwych badań, ważnych dla naszej wiedzy o życiu i dla zabiegów uprawowo-hodowlanych. Klimat jest więc jednym z czynników wpływających na ewolucję życia w przeszłości i teraz, ponieważ ewolucja trwa nadal.

Nie mniejszy wpływ klimatu zaznaczył się także na ewolucji gatunku ludzkiego, o czym wspominaliśmy, kształtując jego cechy rasowo-antropologiczne („rasogeneza” Aleksiejewej), ale także społeczno-kulturowe, ekonomiczne, ogólnie mówiąc – cywilizacyjne. Mapa klimatów pokrywa się też na ogół z mapą rodzaju zagrożeń życia ludzkiego przez organizmy chorobotwórcze (bakterie, wirusy, pasożyty), choć współcześnie – na skutek gwałtownego „zmalenia” wszelkich odległości i zwiększenia częstotliwości kontaktów ludzi różnych nacji i ras – nastąpiło w tym zakresie (zresztą już od czasu odkryć geograficznych) wyraźne przemieszanie.

Na klimat wywierają wpływ, jak wspominaliśmy, zjawiska kosmiczne, a ponadto zmiany położenia osi ziemskiej (wędrówki biegunów), ruchy geologiczne zmieniające w makroskali rzeźbę powierzchni Ziemi, wypiętrzenia gór i lądów, wulkanizm, zmiany kierunków prądów morskich i wiele innych, czego dowodzi m.in. paleoklimatologia.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>