Stosunki międzyludzkie

Oczywiście w świecie zwierząt problem „dobra” i „zła” rozumiany po ludzku nie występuje w ogóle: zachowania osobników zwierzęcych, nie motywowane subiektywnie, ale genetycznie i gatunkowo (społecznie – w procesie uczenia się), nie są same przez się ani dobre, ani złe, a tylko celowe, optymalne lub nie. Lorenz jednak stosuje do opisu i wnioskowania tak często wzgardzaną metodę antropomorfizacji, uzyskując w ten sposób wielce pouczające dla człowieka prawdy o nim samym. W mniejszym zakresie i prostsze, ale i u zwierząt (wyższych) istnieją podstawowe doznania psychiczne właściwe człowiekowi. Wśród wielu innych Lorenz podaje przykład straszliwie przerażonego, atakowanego przez współplemieńców szczura, który utracił zapach swego „klanu” i przez to stał się „obcy”.

Gdy jednak spojrzymy na stosunki międzyludzkie i dostrzeżemy w nich te same (negatywne lub patologiczne) cechy i prawa, które rządzą światem zwierząt, bądziemy musieli uznać, że jest to sytuacja poniżająca człowieka. Przyrodnicze zasady walki o byt i Inne, przeniesione w sferę człowieczeństwa, tym są gorsze, że człowiek posługuje się takim narzędziem, jak rozum i w związku z tym jego „pomysłowość” i siła stosowanego „zla” jest większa i bardziej niebezpieczna dla gatunku.

Wypowiadając się przeciw piętnowaniu „zwierzęcości” w człowieku i uznając ją jako niezbędny składnik pełnego człowieka, Lorenz wskazuje wprost na ludzką szansę pozytywnego wykorzystania tej zwierzęcości poprzez: 1) jej dokładne poznanie: 2) opanowanie rozumem (choć to bardzo trudne) i odpowiednie ukierunkowanie we wszelkich procesach – najogólniej mówiąc – wychowawczych. Zaś jego wręcz elektryzujące twierdzenie: „(…) tak długo poszukiwane ogniwo pośrednie między zwierzęciem a prawdziwie ludzkim człowiekiem – to właśnie my!” niedwuznacznie wskazuje, jak ogromną wagę człowiek współczesny powinien przywiązywać do swego rozwoju etycznego. Warto tu także polecić Czytelnikom fascynującą książkę Vitusa B. Dróschera „Reguła przetrwania” (PIW, Warszawa 1983).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>